Żylaki miednicy mniejszej (zespół przekrwienia biernego miednicy)

Czym jest zespół przekrwienia biernego miednicy (PCS)

Zespół przekrwienia biernego miednicy to przewlekła dolegliwość bólowa wynikająca z niewydolności żylnej w obrębie miednicy mniejszej. U jej podłoża leży refluks — cofanie się krwi w niewydolnych żyłach jajnikowych i żyłach splotów przymacicznych — a niekiedy także utrudniony odpływ krwi (np. ucisk lewej żyły nerkowej w tzw. zespole dziadka do orzechów lub żyły biodrowej w zespole May–Thurnera).

Poszerzone, kręte żyły otaczające macicę i jajniki zalegają krwią, co prowadzi do uczucia ciężkości i przewlekłego bólu. Problem dotyczy najczęściej kobiet w wieku rozrodczym, które przebyły jedną lub więcej ciąż — w czasie ciąży objętość krwi i średnica żył miednicy znacznie rosną, a zastawki bywają trwale uszkodzone. Po menopauzie dolegliwości zwykle się zmniejszają.

Objawy żylaków miednicy — jak je rozpoznać

Najbardziej charakterystycznym objawem jest przewlekły ból podbrzusza trwający ponad 6 miesięcy, o cechach, które odróżniają go od bólu ginekologicznego czy menstruacyjnego:

• nasila się w ciągu dnia, zwłaszcza po długim staniu lub siedzeniu, a ustępuje po położeniu się,
• bywa silniejszy przed miesiączką oraz po wysiłku fizycznym,
• u części pacjentek pojawia się ból lub dyskomfort w trakcie i po stosunku (dyspareunia),
• towarzyszy mu uczucie ciężkości, pełności lub „ciągnięcia” w podbrzuszu.

Dolegliwościom mogą towarzyszyć żylaki w nietypowych lokalizacjach — w okolicy sromu, krocza, pośladka czy na tylnej i wewnętrznej powierzchni uda — a także nawroty żylaków nóg po wcześniejszym leczeniu. To właśnie te „nietypowe” żylaki bywają pierwszym sygnałem, że źródło problemu leży wyżej, w miednicy.

Objawy PCS są niespecyficzne i pokrywają się z wieloma schorzeniami ginekologicznymi, dlatego rozpoznanie często stawiane jest po wykluczeniu innych przyczyn — i zwykle z opóźnieniem. Jeśli przewlekły ból podbrzusza nie znajduje wyjaśnienia w badaniu ginekologicznym, warto rozważyć ocenę układu żylnego.

Nietypowe żylaki nóg, sromu i pośladka a żyły miednicy

Klasyczne żylaki kończyn dolnych biorą początek z niewydolności żyły odpiszczelowej lub odstrzałkowej. Jednak część żylaków — zwłaszcza tych umiejscowionych na tylnej i wewnętrznej powierzchni uda, w okolicy pośladka, sromu lub krocza — zasilana jest przez niewydolne żyły wychodzące z miednicy (tzw. punkty ucieczki miednicznej).

Ma to praktyczne znaczenie: jeśli takie żylaki leczy się wyłącznie miejscowo, bez zajęcia się ich źródłem w miednicy, ryzyko nawrotu jest wysokie. Dlatego u pacjentek z żylakami w nietypowej lokalizacji lub z nawrotami po wcześniejszych zabiegach badanie USG Doppler warto poszerzyć o ocenę punktów ucieczki z miednicy. Pozwala to zaplanować leczenie, które usuwa nie tylko skutek, ale i przyczynę.

Diagnostyka żylaków miednicy

Diagnostyka zaczyna się od dokładnego wywiadu — charakter bólu, jego związek z pozycją ciała, przebyte ciąże, obecność nietypowych żylaków. Już sam opis dolegliwości często nasuwa podejrzenie podłoża żylnego.

Podstawowym badaniem obrazowym jest USG Doppler, które pozwala ocenić przepływy w żyłach i wykryć refluks. W diagnostyce żylaków miednicy wykorzystuje się ocenę przezbrzuszną i — wykonywane przez ginekologa — przezpochwowe USG Doppler, a także badanie żył kończyn dolnych z poszukiwaniem punktów ucieczki miednicznej.

Gdy obraz kliniczny i USG potwierdzają niewydolność żył miednicy, a rozważane jest leczenie wewnątrznaczyniowe, wykonuje się dalsze badania obrazowe — tomografię lub rezonans magnetyczny w opcji naczyniowej (angio-TK / angio-MR), a ostatecznie flebografię, która jest badaniem referencyjnym i jednocześnie wstępem do zabiegu. Zakres diagnostyki dobiera się indywidualnie — nie każda pacjentka wymaga wszystkich badań.

Leczenie żylaków miednicy

Leczenie zależy od nasilenia objawów i wyniku diagnostyki. U pacjentek z łagodnymi dolegliwościami postępowanie bywa zachowawcze — obejmuje aktywność fizyczną, a niekiedy leczenie farmakologiczne (flebotropowe, leki przeciwbólowe) i zostaje ustalone wspólnie z ginekologiem.

Metodą o ugruntowanej skuteczności w objawowym PCS jest embolizacja niewydolnych żył jajnikowych i miednicznych — małoinwazyjny zabieg wewnątrznaczyniowy, podczas którego przez nakłucie żyły zamyka się chore naczynia (spiralami lub środkiem obliterującym). Zabieg ten wykonywany jest w szpitalu. W Gdańskiej Klinice Flebologii przeprowadzamy diagnostykę, kwalifikujemy do leczenia i koordynujemy dalsze postępowanie, kierując pacjentkę na embolizację do współpracującego ośrodka, gdy jest ona wskazana.

Niezależnie od leczenia samej miednicy, zajmujemy się żylakami towarzyszącymi — żylakami sromu, krocza i kończyn dolnych — które leczymy skleroterapią (echoskleroterapią piankową) lub, w razie potrzeby, miniflebektomią. Uporządkowanie kolejności leczenia (najpierw źródło w miednicy, potem żylaki obwodowe) zmniejsza ryzyko nawrotu.

Kiedy zgłosić się na konsultację

Warto rozważyć ocenę flebologiczną, jeśli:

• od miesięcy odczuwasz ból podbrzusza nasilający się w ciągu dnia i przy długim staniu, a badania ginekologiczne nie wyjaśniają jego przyczyny,
• zauważasz żylaki w nietypowych miejscach — na sromie, kroczu, pośladku czy tylnej powierzchni uda,
• żylaki nóg nawróciły mimo wcześniejszego leczenia,
• dolegliwości pojawiły się lub nasiliły po ciążach.

Konsultacja z badaniem USG Doppler żył pozwala ustalić, czy objawy mają podłoże żylne, i zaplanować dalsze postępowanie — w razie potrzeby we współpracy z ginekologiem i ośrodkiem wykonującym embolizację. Diagnostykę i kwalifikację prowadzą specjaliści chirurgii naczyniowej w Gdańsku.